Mangelbak, 17e eeuws, Museum 'Sorgdrager' Ameland Bodem mangelbak Mangelbak, 47 x 32 cm.




Nederlandse volkskunst op Ameland

Uitdrijving uit de Tempel, Museum 'Sorgdrager' Het begrip "volkskunst" wordt gebruikt voor met schilder- en of snijwerk versierde gebruiksvoorwerpen. In het verleden werd de volkskunst uit de 17e en 18e eeuw onderverdeeld in verschillende stijlen genoemd naar het gebied van vermeende herkomst. Zo werd ook aan Ameland een stijl toegeschreven. Er is onderscheid te maken tussen echte "volkskunst" gemaakt als liefhebberij en het meer professionele werk van leden van een gilde uit Hollandse steden als Amsterdam, Leiden en Delft. Gebruiksvoorwerpen zoals kasten, tafels en dienbladen werden gemaakt door de 'witwerker' en beschilderd door de 'grof- of kladschilder'.

In de 17e en 18e eeuw kende Ameland een behoorlijke welvaart door de handel tussen Amsterdam en de Oostzeelanden. Op het hoogtepunt waren er op het eiland meer dan honderd schipper/eigenaren van kleine handelsvaartuigen als het kofschip en de smak geregistreerd.
Door het intensieve kontakt met Amsterdam werd niet alleen de woonkultuur maar b.v. ook de klederdracht benvloed. Beschilderde meubelen werden meegenomen maar mogelijk ook "witwerk" dat door een eilander schilder werd beschilderd.






Beddebankje Jachttafereel, 
part. verz.


Het meest populair was het beddebankje. Al in 1680 worden ze in de door S.J. van der Molen in 1972 onderzochte Amelander boedelbeschrijvingen genoemd. Vaak met meerdere exemplaren tegelijk kwamen deze meubeltjes voor in het Amelander interieur. Ze dienden als opstap naar de bedstede. De beschildering op de voor- en zijkanten heeft meestal als onderwerp "De vijf wijze en de vijf dwaze maagden", daarnaast komt ook "De hertenjacht" of "De walvisvaart" voor.
En (eilander?) schilder dateerde zijn beddebankjes en klaptafels ("flap aan de wand") zo rond 1750 en gebruikte hierbij als beeldmerk een kat.




signering 'vogelkooitje', Museum 'Sorgdrager'
Door economische achteruitgang en de Franse bezetting aan het eind van de 18e eeuw stopte de productie en handel van deze beschilderde voorwerpen. Door armoede en het isolement van het eiland bleven de meubelen op Ameland nog lang in gebruik. Ze werden gerestaureerd maar soms ook overgeschilderd met b.v. scheepjes. Ook werden er later eenvoudige beddebankjes naar oud voorbeeld gemaakt. Vergelijkbare ontwikkelingen deden zich ook elders voor in andere kustplaatsen waarvan Hindeloopen het meest bekend is geworden.



Amelander mangelbak,
18e eeuws, Museum 'Sorgdrager'
Amelander mangelbak, 42x30 cm.

Nieuwsgierig naar de herkomst en productiewijze van het beddebankje ben ik begonnen me in 1978 toe te leggen op het inventariseren van deze bijzondere meubeltjes. Daarbij heb ik alle literatuur die ik kon vinden over de z.g. Nederlandse Volkskunst maar ook over de schilderstechniek uit die tijd bestudeerd. Door ook ze te gaan maken en beschilderen op de oude manier werd mijn inzicht vergroot. Jaarlijks maak ik enkele bankjes op deze (zeer arbeidsintensieve) manier. De bankjes worden genummerd en hebben de afmeting van plm. b90 x d37 x h46 cm. Ze worden beschilderd met n van de drie vermelde afbeeldingen.

Klaas Nobel


Beddebankje Klaas Nobel, 2012


Uitgebreide informatie vindt u op mijn cd-rom 'Nederlandse Volkskunst op Ameland'. Hierop wordt aan de hand van het in de loop van ruim 30 jaar verzameld materiaal door middel van tekst en vele afbeeldingen de volksschilderkunst in Nederland beschreven met speciaal aandacht voor die van Ameland.

Klik voor meer informatie over deze cd-rom op onderstaande cassette.


cassette CD-rom
HOME   |   WINKEL   |  SCHILDERIJEN   |   ETSEN   |   FOTO'S   |   WERKPLAATS   |   CONTACT   |   LINKS   |     Stuur een e-mail